Biên khảo từ Văn Khấn Cổ Truyền Việt Nam, các khoa nghi Tam Bảo · Thổ Công · Táo Quân · Cúng Mụ · Thượng Lương · Mông Sơn Thí Thực và lịch pháp Khâm Định Hiệp Kỷ Biện Phương Thư (UTC+7).
Tóm tắt nhanh (Answer-First): Tháng Chạp năm Bính Ngọ 2026 là tháng thiếu (29 ngày, không có 30 Tết), nên lễ Tất Niên và Giao Thừa cử hành vào ngày 29/12 ÂL (Thứ Sáu, 05/02/2027 Dương lịch). Gia chủ cúng Tất Niên chiều 29 Tết, sau đó cúng Giao Thừa vào Giờ Tý (23:00–01:00) theo nguyên tắc ngoài trời trước, trong nhà sau.
Sau nghi lễ đọc văn khấn Ông Công Ông Táo 23 tháng Chạp và lễ vật, chiều cuối năm và đêm Trừ Tịch là thời khắc thiêng liêng mở đầu Tết Nguyên Đán. Bài viết tổng hợp 3 bài văn khấn cúng Tất Niên, Giao Thừa ngoài trời và Giao Thừa trong nhà cổ truyền, kèm bảng giờ Hoàng Đạo chuyển giao năm Bính Ngọ sang Đinh Mùi.
1. Ý Nghĩa Thiêng Liêng Của Lễ Cúng Tất Niên Và Lễ Giao Thừa (Trừ Tịch)
1.1. Lễ Tất Niên chiều cuối năm: Đoàn viên và rước Ông Bà Tổ Tiên về ăn Tết
Lễ Tất Niên cử hành vào trưa hoặc chiều ngày cuối tháng Chạp nhằm tạ ơn Chư Phật, Thổ Công Táo Quân đã che chở gia đạo suốt năm cũ, đồng thời kính thỉnh Ông Bà Tổ Tiên về sum họp ăn Tết cùng con cháu.
1.2. Lễ Giao Thừa (Lễ Trừ Tịch): Tiễn quan Hành Khiển cũ và nghênh đón quan Hành Khiển mới
Lễ Giao Thừa diễn ra vào Giờ Tý (23:00 đêm cuối năm đến 01:00 sáng Mùng 1 Tết). Đây là thời khắc vị quan Đương Niên Hành Khiển, Phán Quan và Hành Binh năm cũ bàn giao việc cai quản hạ giới cho vị quan Hành Khiển năm mới.
2. Ngày Giờ Hoàng Đạo Cúng Tất Niên & Giao Thừa Năm Bính Ngọ Sang Đinh Mùi
2.1. Điểm nhấn lịch pháp: Tháng Chạp năm Bính Ngọ thiếu (29 ngày)
Theo dữ liệu từ công cụ tra cứu Lịch Vạn Niên âm dương chính xác, tháng Chạp năm Bính Ngọ 2026 là tháng thiếu chỉ có 29 ngày (không có ngày 30 Tết). Vì vậy, lễ Tất Niên và Giao Thừa được cử hành vào ngày 29/12/2026 ÂL (Thứ Sáu, 05/02/2027 Dương lịch), rạng sáng Thứ Bảy, 06/02/2027 Dương lịch là Mùng 1 Tết Đinh Mùi.
2.2. Bảng giờ Hoàng Đạo ngày 29 Tết Bính Ngọ và Mùng 1 Tết Đinh Mùi
| Nghi Lễ & Ngày Âm | Ngày Dương Lịch | Can Chi, Trực & Sao | 6 Giờ Hoàng Đạo Trong Ngày | Khung Giờ Đẹp Hành Lễ |
|---|---|---|---|---|
Tất Niên (29/12/2026 ÂL) |
Thứ Sáu, 05/02/2027 DL | Ngày Ất Mão, Tháng Tân Sửu, Năm Bính Ngọ; Trực Mãn; Sao Bảo Quang (Hoàng Đạo); Tiết Lập Xuân | Tý (23:00–01:00), Dần (03:00–05:00), Mão (05:00–07:00), Ngọ (11:00–13:00), Mùi (13:00–15:00), Dậu (17:00–19:00) | Giờ Mão (05:00–07:00), Giờ Ngọ (11:00–13:00), Giờ Mùi (13:00–15:00), Giờ Dậu (17:00–19:00) |
Giao Thừa (Đêm 29 Tết) |
Đêm 05/02 sang sáng 06/02/2027 DL | Chuyển giao Ngày Ất Mão (Bính Ngọ) sang Ngày Bính Thìn (Đinh Mùi) | Giờ Tý Hoàng Đạo (23:00–01:00) | Giờ Tý (23:00 đêm 05/02 đến 01:00 sáng 06/02/2027 DL) |
Mùng 1 Tết (01/01/2027 ÂL) |
Thứ Bảy, 06/02/2027 DL | Ngày Bính Thìn, Tháng Nhâm Dần, Năm Đinh Mùi; Trực Mãn; Sao Kim Quỹ (Hoàng Đạo); Tiết Lập Xuân | Dần (03:00–05:00), Thìn (07:00–09:00), Tỵ (09:00–11:00), Thân (15:00–17:00), Dậu (17:00–19:00), Hợi (21:00–23:00) | Giờ Thìn (07:00–09:00) và Giờ Tỵ (09:00–11:00) |
3. Bảng Checklist Lễ Vật Cho 3 Mâm Cúng (Tất Niên & Giao Thừa)
Gia chủ tham khảo cách chuẩn bị mâm cúng trọn gói đầy đủ đúng nghi thức cho 3 mâm lễ sau:
| Hạng Mục | (1) Mâm Cúng Tất Niên 29 Tết | (2) Mâm Cúng Giao Thừa Ngoài Trời | (3) Mâm Cúng Giao Thừa Trong Nhà |
|---|---|---|---|
| Vị trí | Bàn thờ Thần Linh & Gia Tiên. | Bàn đặt ngoài sân hoặc ban công thoáng. | Bàn thờ Thổ Công & Gia Tiên trong nhà. |
| Hương trà | Hương trầm, đèn nến, trầu cau, rượu trà. | Hương trầm, 2 nến, trầu cau, gạo muối, rượu trà. | Hương vòng/nén, đèn nến, trầu cau, rượu trà. |
| Lễ vật chính | Cỗ Tết Bắc – Trung – Nam (Gà luộc, bánh chưng/bánh tét, canh măng, thịt kho tàu…) hoặc cỗ chay. | Gà trống luộc ngậm hoa hồng đỏ, xôi gấc, bánh chưng (hoặc lễ chay). | Bánh mứt Tết, chè kho, xôi gấc, bánh chưng hoặc cỗ mặn. |
| Hoa & Mã | Hoa tươi, ngũ quả, tiền vàng Gia Tiên. | Hoa quả, mũ áo quan Hành Khiển, tiền vàng. | Ngũ quả, hoa xuân, vàng thoi giấy. |
4. Toàn Văn 3 Bài Văn Khấn Cúng Tất Niên Và Giao Thừa Cổ Truyền
Trọn bộ 3 bài văn khấn trích từ tổng hợp văn khấn cổ truyền Việt Nam:
4.1. Bài 1: Văn khấn cúng Tất Niên chiều cuối năm (Thần linh & Gia tiên)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
– Con kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Con kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn Thần.
– Con kính lạy Ngài Kim Niên Đương Cai Thái Tuế Chí Đức Tôn Thần, Ngài Bản Cảnh Thành Hoàng Chư Vị Đại Vương, Ngài Bản Xứ Thần Linh Thổ Địa, Ngài Định Phúc Táo Quân.
– Con kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, nội ngoại Tiên Linh gia tiên.
Hôm nay là ngày 29 tháng Chạp năm Bính Ngọ.
Tín chủ (chúng) con là:(Họ và tên tín chủ: ......................)
Ngụ tại:(Ngụ tại địa chỉ: ......................)
Trước án kính cẩn thưa trình: Đông tàn sắp hết, xuân tiết gần kề, minh niên sắp tới. Hôm nay ngày 29 Tết, chúng con sắm sanh hương hoa cơm canh, sửa lễ Tất Niên dâng cúng Thiên Địa Tôn Thần, phụng hiến Tổ Tiên. Cúi xin chư vị Tôn Thần, liệt vị Gia Tiên giáng lâm chứng giám, thụ hưởng lễ vật, phù hộ toàn gia bình an thịnh vượng, vạn sự cát tường.
Cúi xin chứng giám! Cẩn cáo! Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
4.2. Bài 2: Văn khấn cúng Giao Thừa ngoài trời (Lễ Trừ Tịch)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
– Kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Kính lạy Đức Đương Lai Hạ Sinh Di Lặc Tôn Phật, Đức Bồ Tát Quán Thế Âm.
– Kính lạy Hoàng Thiên, Hậu Thổ, chư vị Tôn Thần.
– Kính lạy Ngài Cựu Niên Đương Cai Hành Khiển, Phán Quan, Hành Binh Chi Thần năm Bính Ngọ.
– Kính lạy Ngài Đương Niên Thiên Quan Hành Khiển, Phán Quan, Hành Binh Chi Thần năm Đinh Mùi.
– Kính lạy Ngài Bản Cảnh Thành Hoàng, Ngũ Phương Ngũ Thổ Long Mạch, Táo Quân Tôn Thần.
Nay là phút Giao Thừa năm Bính Ngọ sang năm Đinh Mùi.
Chúng con là:(Họ và tên tín chủ: ......................)
Ngụ tại:(Ngụ tại địa chỉ: ......................)
Phút thiêng liêng Giao Thừa vừa tới, năm cũ qua đi, đón mừng năm mới, tam dương khai thái, vạn tượng canh tân. Quan cũ về triều lưu phúc lưu ân; quan mới xuống thay ban tài tiếp lộc. Tín chủ chúng con thành tâm sửa biện hương hoa phẩm vật dâng lên trước án, kính mời Ngài Cựu Niên Đương Cai Thái Tuế, Tân Niên Đương Cai Thái Tuế, Bản Cảnh Thành Hoàng, Thổ Địa, Phúc Lộc Thần, Ngũ Phương Long Mạch Tài Thần giáng lâm thụ hưởng lễ vật. Nguyện cho tín chủ minh niên khang thái, gia đạo hưng long.
Cúi xin chứng giám! Cẩn cáo! Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
4.3. Bài 3: Văn khấn cúng Giao Thừa trong nhà (Thổ Công & Gia tiên)
Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
– Kính lạy chín phương Trời, mười phương Chư Phật, Chư Phật mười phương.
– Kính lạy Hoàng Thiên Hậu Thổ, Long Mạch, Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân.
– Kính lạy các cụ Tổ Khảo, Tổ Tỷ, nội ngoại chư vị Hương Linh.
Nay là phút Giao Thừa năm Bính Ngọ sang năm Đinh Mùi.
Chúng con là:(Họ và tên tín chủ: ......................)
Ngụ tại:(Ngụ tại địa chỉ: ......................)
Phút Giao Thừa vừa tới, tống cựu nghênh tân, giờ Tý đầu xuân đón mừng Nguyên Đán. Tín chủ con sửa biện hương hoa phẩm vật, kính mời Ngài Bản Cảnh Thành Hoàng, Bản Xứ Thổ Địa, Phúc Đức Chính Thần, Ngũ Phương Long Mạch Tài Thần, Đông Trù Tư Mệnh Táo Phủ Thần Quân cùng liệt vị Tiên Linh Cao Tằng Tổ Khảo, Cao Tằng Tổ Tỷ nội ngoại giáng lâm thụ hưởng lễ vật, phù hộ gia quyến năm mới Đinh Mùi an khang thịnh vượng, vạn sự hanh thông.
Cúi xin chứng giám! Cẩn cáo! Nam mô A Di Đà Phật! (3 lần)
5. Thứ Tự Hành Lễ Chuẩn Đêm Trừ Tịch
Đúng Giờ Tý (23:00–01:00), gia chủ tuân thủ nguyên tắc “Cúng Giao Thừa ngoài trời trước, trong nhà sau”: thắp hương khấn lễ tiễn – đón quan Hành Khiển ngoài sân xong rồi mới vào thắp hương khấn Thổ Công và Gia Tiên trong nhà, giữ trọn phúc khí suốt tháng Giêng đến kỳ văn khấn Rằm tháng Giêng Tết Nguyên Tiêu.
Góc Nhìn Học Thuật & Khoa Nghi Cổ Truyền: Nghi Thức Nghênh Thái Tuế Đêm Trừ Tịch Và Kệ Luyện Hương Giao Thừa
Theo văn bản Thần Linh Thổ Địa Táo Phủ Hương Phụng Hiến và Hóa Mã Khoa Nghi, thời khắc Giao Thừa (Chính Tý đêm Trừ Tịch) là lúc bàn giao quyền giám sát nhân gian giữa vị Cựu Niên Đương Cai Thái Tuế và vị Tân Niên Đương Cai Thái Tuế Chí Đức Tôn Thần cùng Bản Cảnh Thành Hoàng Chính Vị Đại Vương.
Khi thắp nén hương đầu tiên ngoài trời lúc Giao Thừa và trước bàn thờ Gia tiên chiều Tất Niên, cổ nhân thường đọc bài kệ Luyện Hương Thông Tam Giới để kết nối linh khí đất trời:
*”Hương yên, hương yên,
Hương hỏa hữu duyên,
Hương đằng thụy khí,
Hương khởi tường yên,
Hương thông tam giới,
Hương thấu cửu tuyền!”*
(Dịch nghĩa: Làn khói hương nhân duyên thắp sáng, dâng luồng khí lành và mây cát tường, kết nối thông suốt Tam giới trên cao và Cửu tuyền dưới sâu để đón Rồng Mây năm mới hội tụ).
Trước khi bước vào đại lễ Tất Niên và Giao Thừa, các gia đình thường kết hợp cử hành văn khấn lễ Tạ Đất cuối năm và Hàn Long Mạch cùng nghi thức văn khấn bao sái bàn thờ và tỉa chân nhang cuối năm trong tuần Chạp.
6. Giải Đáp Thắc Mắc Thường Gặp (FAQ)
Câu 1: Có được cúng Tất Niên sớm vào ngày 27 hoặc 28 tháng Chạp không?
Hoàn toàn được. Các gia đình có thể cúng Tất Niên từ ngày 27 hoặc 28 tháng Chạp miễn là con cháu sum họp đông đủ.
Câu 2: Ở chung cư không có sân riêng có bắt buộc cúng Giao Thừa ngoài trời không?
Gia đình ở chung cư có thể đặt bàn lễ tại ban công thoáng khí, sảnh chung tòa nhà, hoặc chỉ cần cúng Giao Thừa trang nghiêm tại bàn thờ trong nhà.
Câu 3: Cúng Giao Thừa ngoài trời nên quay mặt hướng nào?
Nên đặt bàn lễ quay về hướng Bắc (đón Thượng Đế) hoặc hướng Đông (đón sinh khí mùa xuân), hoặc thuận theo hướng cửa chính.
Câu 4: Gà cúng Giao Thừa ngoài trời đặt quay đầu ra đường hay vào nhà?
Gà cúng ngoài sân đặt quay đầu ra phía ngoài đường để đón quan Hành Khiển mới; còn gà trên bàn thờ trong nhà đặt quay đầu vào bát hương.
Câu 5: Sau lễ Tất Niên chiều 29 Tết có hóa vàng luôn không?
Chiều 29 Tết chỉ hóa một phần tiền vàng tạ lễ cuối năm, còn lễ chính giữ đến ngày Mùng 3 hoặc Mùng 4 Tết mới thực hiện văn khấn Mùng 1, Mùng 2, Mùng 3 Tết và lễ Hóa Vàng tiễn Ông Bà kết hợp nghi thức xông đất, xuất hành và khai bút đầu xuân.
